Pheromone là gì? Bí mật đằng sau sự hấp dẫn vô hình của cơ thể
Trong giới sinh học, Pheromone không chỉ tồn tại ở động vật mà nó còn có thể ảnh hưởng đến hành vi, tâm lý và cả sức hấp dẫn giữa con người. Nó được biết đến như một “ngôn ngữ hóa học” không lời có khả năng giao tiếp và tạo ra sự thu hút hoặc kết nối đặc biệt giữa các cá thể khác cùng loài. Vậy Pheromone là gì? Nó có vai trò và tác động như thế nào đối với con người? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu chi tiết hơn về vấn đề này qua bài viết dưới đây nhé.
Pheromone là gì?
Để giải đáp thắc mắc “Pheromone là gì?”, chúng ta cần nhìn nhận dưới góc độ sinh hóa học. Pheromone là một loại hợp chất hóa học do sinh vật (bao gồm con người và động vật) tiết ra bên ngoài cơ thể thông qua mồ hôi, nước tiểu hoặc các tuyến bài tiết khác. Khác với hormone nội tiết hoạt động bên trong cơ thể để điều chỉnh các chức năng nội tạng, Pheromone hoạt động như một hệ thống giao tiếp hóa học có thể tác động trực tiếp đến hệ thần kinh và hành vi của những cá thể khác cùng loài.
Khi một cá thể tiết ra Pheromone, các cá thể khác xung quanh sẽ tiếp nhận thông qua các cơ quan khứu giác đặc biệt (như cơ quan lá mía – vomeronasal organ). Ngay lập tức, bộ não sẽ xử lý thông tin này và tạo ra các phản ứng thay đổi về hành vi, tâm trạng hoặc sự thay đổi về sinh lý.
Trong thế giới động vật, Pheromone đóng vai trò như một “hệ thống giao tiếp hóa học” gồm: phát tín hiệu cảnh báo, đánh dấu lãnh thổ, thu hút bạn tình hoặc dẫn đường đến nguồn thức ăn. Vào năm 1959, các nhà khoa học đã tìm thấy bombykol ở loài bướm tằm cái, Pheromone mà nó tiết ra có khả năng thu hút con đực một cách mạnh mẽ và khiến nó phải bay xa ngàn dặm để tìm gặp bạn tình ngay cả ở nồng độ rất thấp.
Đối với con người, pheromone vẫn còn là chủ đề gây nhiều tranh luận trong giới khoa học. Tuy cho đến nay vẫn chưa có khoa học nào chứng minh được con người sở hữu một hệ thống pheromone hoàn chỉnh như nhiều loài động vật khác. Thế nhưng, một số nghiên cứu khác cho thấy các chất trong mồ hôi hoặc dịch cơ thể có thể tạo ra những ảnh hưởng nhất định đến cảm xúc và hành vi xã hội, đặc biệt là sự hấp dẫn giữa con người.
Pheromone là gì? Pheromone là những tín hiệu hóa học được tiết ra từ cơ thể có ảnh hưởng đến hành vi hoặc phản ứng sinh lý của cá thể khác cùng loài.
Các loại pheromone phổ biến trong sinh học
Để hiểu sâu hơn về cách thức vận hành của hệ thống Pheromone này, các nhà sinh học đã phân chia chúng thành bốn nhóm chức năng riêng biệt và mỗi nhóm đóng một vai trò cụ thể như sau:
Pheromone giải phóng (releaser pheromones)
Đây là loại Pheromone có tác động nhanh nhất, gây ra những thay đổi tức thì về hành vi của cá thể tiếp nhận. Trong thế giới động vật, loại này thường được dùng để báo động nguy hiểm hoặc thu hút bạn tình từ khoảng cách xa. Ở con người, chúng có liên quan mật thiết đến sự kích thích ham muốn tình dục ngay lập tức khi tiếp xúc gần với đối phương.
Pheromone mồi (primer pheromones)
Khác với loại giải phóng, Pheromone mồi cần thời gian lâu hơn để tạo ra tác động. Chúng không gây ra hành vi tức thì mà thay vào đó nó lại tác động đến hệ nội tiết hoặc các quá trình sinh học liên quan đến sinh sản và phát triển. Ở một số loài động vật có vú, pheromone mồi có thể ảnh hưởng đến thời điểm dậy thì, chu kỳ sinh sản và khả năng sinh sản của các cá thể cùng loài khi tiếp nhận tín hiệu.
Pheromone tín hiệu (signaler pheromones)
Loại này đóng vai trò như một “hệ thống giao tiếp hóa học” giúp truyền tải các thông tin cơ bản về đối phương như: giới tính, tình trạng sức khỏe, chế độ ăn uống và cả mối quan hệ huyết thống. Những tín hiệu này giúp sinh vật phân biệt thành viên trong cùng đàn, nhận ra con non hoặc xác định mối quan hệ giữa các cá thể.
Pheromone điều biến (modulator pheromones)
Pheromone điều biến có khả năng gây tác động trực tiếp đến trạng thái sinh lý và cảm xúc của cá thể nhận tín hiệu. Chúng thường tác động lên tâm trạng, mức độ lo lắng, căng thẳng và hành vi xã hội. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng Pheromone từ mồ hôi hoặc tuyến mùi có thể làm thay đổi phản ứng cảm xúc của cá thể khác trong cùng loài. Ví dụ cảm thấy thư giãn hơn hoặc thậm chí là lo lắng hơn tùy thuộc vào trạng thái cảm xúc của cá thể đã tiết ra tại thời điểm đó.
Pheromone giống như một tín hiệu sinh học vô hình giúp tạo nên sự kết nối giữa hai người với nhau.
Pheromone ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt như thế nào?
Một trong những phát hiện thú vị nhất về Pheromone đó chính là nó có khả năng gây ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ. Hiện tượng này thường được gọi là “Hiệu ứng McClintock” hay còn gọi là sự đồng bộ hóa chu kỳ kinh nguyệt. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng chu kỳ kinh nguyệt của những người phụ nữ khi sống cùng nhau hoặc dành nhiều thời gian ở cạnh nhau có xu hướng diễn ra vào cùng một thời điểm.
Một số thí nghiệm ban đầu chỉ ra rằng việc tiếp xúc với mùi cơ thể ở các giai đoạn khác nhau trong kỳ kinh có thể làm thay đổi thời gian rụng trứng và độ dài của mỗi chu kỳ kinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại sau này lại cho rằng những bằng chứng cho giả thuyết này vẫn chưa đủ thuyết phục. Nhiều chuyên gia cho rằng hiện tượng chu kỳ kinh nguyệt của hai người bị trùng nhau có thể là sự trùng hợp ngẫu nhiên hoặc do tác động của những yếu tố khác, chứ không nhất thiết phải do pheromone.
Vì vậy, cho đến hiện tại thì vẫn chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh chính xác là pheromone có thể gây ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ.
Nhiều giả thuyết cho rằng Pheromone có ảnh hưởng đến kinh nguyệt là khiến 2 phụ nữ sống gần nhau có cùng chu kỳ kinh nguyệt với nhau.
Tác động của pheromone trong sinh sản và trầm cảm
Không chỉ dừng lại ở việc thu hút bạn tình, Pheromone còn can thiệp sâu vào sức khỏe tâm thần và khả năng duy trì nòi giống của con người.
Vai trò trong sinh sản và duy trì nòi giống
Pheromone đóng vai trò “chọn lọc tự nhiên” thông qua mùi hương cơ thể. Ở nam giới, Androstadienone là một trong những hợp chất nổi bật được tìm thấy trong mồ hôi và nó có thể tạo ra sự lôi cuốn sinh học giữa người với người. Một số thí nghiệm cho thấy chất này có thể:
– Ảnh hưởng đến cách chúng ta cảm nhận mức độ hấp dẫn của người khác;
– Tác động đến trạng thái cảm xúc của người tiếp xúc;
– Kích hoạt các vùng não liên quan đến nhận thức xã hội.
Tuy nhiên, do sức hút của Pheromone này có tác động khá nhẹ và không xuất hiện đồng nhất ở tất cả các đối tượng nghiên cứu. Nên các nhà khoa học vẫn chưa thể kết luận rằng chúng đóng vai trò chủ chốt trong việc lựa chọn bạn tình giữa người với người.
Tác động đến bệnh trầm cảm và tâm lý
Một khía cạnh khác khiến giới y khoa đặc biệt quan tâm chính là khả năng điều chỉnh tâm trạng của pheromone. Các nhà nghiên cứu đã quan sát thấy androstadienone có thể ảnh hưởng đến mức cortisol (một hormone liên quan đến phản ứng căng thẳng) khi cơ thể tiếp nhận các tín hiệu hóa học từ người khác. Điều này cho thấy các tín hiệu hóa học từ cơ thể người có thể tác động đến hệ thần kinh nội tiết và trạng thái tâm lý.
Hiện nay, giới khoa học vẫn chưa đưa ra được bằng chứng nào về việc pheromone có thể gây ra chứng căng thẳng hoặc sử dụng nó như một liệu pháp điều trị trầm cảm. Một số nghiên cứu cho thấy những tín hiệu này có thể gây ảnh hưởng nhẹ đến cảm xúc, mức độ căng thẳng và hành vi xã hội nhưng nó chưa thể can thiệp sâu vào các rối loạn tâm lý phức tạp.
Qua bài viết trên chắc bạn cũng đã hiểu được Pheromone là gì rồi phải không? Dù khoa học vẫn đang tiếp tục đi tìm những bằng chứng xác thực hơn về pheromone hoàn chỉnh ở người. Nhưng nó lại mở ra góc nhìn mới giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cảm xúc, hành vi và sự kết nối giữa con người với nhau. Mong rằng những thông tin này sẽ giúp bạn có thêm những kiến thức sinh học hữu ích trong cuộc sống của mình nhé.